Research article | Open Access
Culture Academy 2025, Vol. 5(2) 119-140
Kolonya Kültürü ve Koku Belleği: Kültürel ve Otobiyografik Anılar Üzerine İnceleme
pp. 119 - 140
Publish Date: December 30, 2025 | Single/Total View: 0/0 | Single/Total Download: 0/0
Abstract
Kültürel etkileşim süreçleriyle şekillenen tüketim bağlamı, çoğu zaman üreticiler tarafından öngörülemeyen özgün bir yapıya sahiptir. Özgünlüğü sağlayan temel unsurların başında kültür gelmektedir. Yeni bir ürün, toplum tarafından kabul edilip kullanım yaygınlığı kazandığında, yenilik ilgili toplumun kültürel yapısıyla etkileşime geçerek farklı bir tüketim bağlamına dâhil olmaktadır. Bu çalışmanın konusu, üretim ve tüketim bağlamındaki farklılaşmada kültürün etkisini görebilmektedir. Bunun için başlarda koku verici ve ferahlatıcı bir ürün olarak piyasaya sunulan ancak zamanla kültürel bir imge hâline gelerek kendine has bir tüketim bağlamı oluşturan kolonya üzerinden inceleme şekillendirilmiştir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, kolonyanın üretimden tüketime geçiş sürecinde yaşadığı anlam dönüşümlerini analiz ederek söz konusu süreçte kültürün ve belleğin etkileşimini gözler önüne sermektir. Bu amaç doğrultusunda kolonyanın sosyo-kültürel bağlamda nasıl bir rol oynadığı ve bu rolün otobiyografik koku belleğinin üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışmanın verileri Ekşi Sözlük adlı popüler sosyal medya platformundaki kolonya ile ilgili yorumlardan elde edilmiştir. Yorumların analiz kısmına geçmeden önce, kültür değişmeleri bakış açısıyla kolonyanın ortaya çıkması ve yayılmasının üzerinde durulmuştur. Ardından ürünün kültürel ve sosyal pratiklerde nasıl yer edindiği incelenmiştir. Daha sonrasında ise kolonyanın bir hatırlama figürü olarak bireylerin koku belleğinde nasıl yer edindiğine yönelik incelemeye geçilmiştir. Yapılan incelemelerle kolonyanın misafirperverlik, temizlik, hijyen, nostalji gibi anlamlarla fiziksel bir ürün olmanın ötesinde; geçmişe dair çağrışımlar uyandıran ve duygusal bağlar kurulan bir ürün hâline geldiği anlaşılmaktadır.
Keywords: Kolonya, Koku Belleği, Otobiyografik Anı, Kültür Değişmeleri, Sosyal Medya
APA 7th edition
Celikten, H., & Celikten, E.K. (2025). Kolonya Kültürü ve Koku Belleği: Kültürel ve Otobiyografik Anılar Üzerine İnceleme. Culture Academy, 5(2), 119-140.
Harvard
Celikten, H. and Celikten, E. (2025). Kolonya Kültürü ve Koku Belleği: Kültürel ve Otobiyografik Anılar Üzerine İnceleme. Culture Academy, 5(2), pp. 119-140.
Chicago 16th edition
Celikten, Hakan and Esra Kaan Celikten (2025). "Kolonya Kültürü ve Koku Belleği: Kültürel ve Otobiyografik Anılar Üzerine İnceleme". Culture Academy 5 (2):119-140.
Assmann, J. (2000). Kültürel bellek (Tekin, Ayşe, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
Bembibre, C, ve Strlič, M (2022). From Smelly Buildings to thhe Scented Past: An Overview of Olfactory Geritage. Frontiers in Psychology, 12: 718287.
Chu, S. ve Downes, J. J. (2000). Odour- evoked autobiographical memories: psychological investigations pf proustian phenomena. Chem Senses, 25(1), 111-116.
Chu, S. ve Downs, J.J. (2002). Proust nose best: Odors are better cues of autobiographical memory. Memory & Cognition, 30, 511-518.
Çağrıcı, M. (2005). Misafir. DİA, C.30, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Demir, B. vd. (2020). Parfümler: formülasyonları, dünü, bugünü ve yarını. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy. 40(1), 20-33.
Ergin, M. (2021). Dede Korkut kitabı-I. Türk Dil Kurumu Yayınları.
Gedük, S. (2013). Osmanlı saray kültüründe buhur ve gülsuyu kullanımı. Topkapı Sarayı Müzesi Yıllık- 6. İstanbul Topkapı Sarayını Sevenler Derneği, 124-134.
Gökçen A. ve Ulutaş E. (2019). Toplumsal bir tip: misafir. Adam Akademi, 9(1), 115-138.
Green, D. J. vd. (2023). The proust effect: scents, food and nostalgia. Curr Opin Psychol, 50, 101562.
Halbwachs, M. (2019). Kollektif bellek, (Karagöz, Zuhal Çev.) Pinhan Yayınları.
Hall, S. (1990). Cultural ıdentity and diaspora, İdentity: Community, Culture, Difference. (Ed.: In J Rutherford). Lawrence&Wishart.
Haviland, W. (2002). Kültürel Antropoloji. Kaknüs Yayınları.
Herz, S. R. (2004). A naturilistic analysis of autobiographical memories triggered by olfactory, visul and auditory stimuli. Chemical Senses, 29(3), 217-224.
Herz, S. R. ve Schooler, W. S. (2002). A naturalistic study of autobiographical memories evoked by olfactory and visual cues: testing the proustian hypothesis. The American Journal Of Psychology, 115(1), 21-32.
Larsson, M. ve Johan W. (2009). Autobiographical odor memory. Annals Of The New York Academy Of Sciences, 1170(1), 318-323.
Liebelt, C. (2023). Kolonya renaissance: disinfection, healing and the role of eau de cologne during the early covıd-19 crisis in turkey and its diaspora. The Journal Of Objects, Art and Belief, 19(4), 392-410.
Özey, E. ve Çalışkan, V. (2018). Sanayi coğrafyası açısından sektörel bir inceleme: Balıkesir’de kolonya endüstrisi. Coğrafya Dergisi, 37, 1-17.
Renkveren, D. (2021). Macar suyundan Türk kolonyasına/ Türk kolonya kültürü tüm dünyaya yayılıyor. TR Dergisi, 29, 8- 21.
Rogers, M. E. (2003). Diffusion of Innovations. (Fifth Edition). Free Press.
Şahne, S. B. vd. (2021). Kolonyanın işlevi: dünü ve bugünü. Lokman Hekim Dergisi, 11(2), 195-203.
Tortumluoğlu, G. vd. (2011). Kırsal alandaki yaşlıların sağlık problemlerinde başvurdukları geleneksel uygulamalar. International Journal Of Human Sciences, 8(1), 1-16.
Uysal, G. vd. (2019). 0-12 aylık bebeği olan ebeveynlerin bebek bakımına ilişkin geleneksel uygulamaları. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği, 10(2), 211-217.
Willander, J. ve Larsson M. (2006). Smell your way back to childhod: autobiographical odor memory. Psychon Bull Rev, 13(2), 240-244.
Yentürk, A. (2011). Kolonyalar şehri İzmir. İzmir Dergisi, 10, 70–75.
Yentürk, A. ve Yentürk, N. (2001). Bir damla ferahlık: kolonya. Sky Life Dergisi, 4, 47–57.
Yentürk, N. (2005). Osmanlı parfümleri, kutsal dumandan sihirli damlaya: parfüm. Yapı Kredi Yayınları.
Yıldırım, H. (2021). Türk kültüründe geleneksel kokular ve kolonya. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi] Ankara Hacı Bayram Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Elektronik Kaynaklar
URL-1: @ben de iibf mezunuyum. (07.07.2012). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=8, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-10: @creepy. (04.01.2003). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=2, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-11: @deli misin nesin. (16.12.2007). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=5, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-12: @semafor. (11.03.2020). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=20, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-13: @algozumseyreyle. (11.03.2020). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=22, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-14: @uzunada1969. (24.03.2020). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=33, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-15: @mizzythekitty. (08.11.2006). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=4 (Erişim Tarihi: 03.03.2024.).
URL-16: @everything has changed. (11.03.2020). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=23, (Erişim Tarihi: 03.03.2024).
URL-17: @varol la. (30.07.2016). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=12, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-18: @digitiminimi. (03.08.2016). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=12, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-19: @dezzal. (28.02.2023). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=40, (Erişim Tarihi: 05.02.2024).
URL-2: @diniszz. (23.09.2001). https://eksisozluk.com/kolonya--44006, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-20: @dreamer. (16.01.2015). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=10, (Erişim Tarihi. 05.02.2024).
URL-3: @dorylaion. (23.02.2017). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=12, (Erişim Tarihi: 05.02.2024).
URL-4: @uzum. (17.02.2003). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=2, (Erişim Tarihi: 03.03.2024).
URL-5: @peynir helvasi. (25.05.2004). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=3, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-6: @trocero. (01.08.2007). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=5, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-7: @spsash. (26.07.2010). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=7, (Erişim Tarihi: 03.02.2024).
URL-8: @barbie. (16.02.2001). https://eksisozluk.com/kolonya--44006, (Erişim Tarihi: 05.02.2024).
URL-9: @cay. (01.12.2005). https://eksisozluk.com/kolonya--44006?p=4, (Erişim Tarihi:05.02.2024).
