Kültürel etkileşim süreçleriyle şekillenen tüketim bağlamı, çoğu zaman üreticiler tarafından öngörülemeyen özgün bir yapıya sahiptir. Özgünlüğü sağlayan temel unsurların başında kültür gelmektedir. Yeni bir ürün, toplum tarafından kabul edilip kullanım yaygınlığı kazandığında, yenilik ilgili toplumun kültürel yapısıyla etkileşime geçerek farklı bir tüketim bağlamına dâhil olmaktadır. Bu çalışmanın konusu, üretim ve tüketim bağlamındaki farklılaşmada kültürün etkisini görebilmektedir. Bunun için başlarda koku verici ve ferahlatıcı bir ürün olarak piyasaya sunulan ancak zamanla kültürel bir imge hâline gelerek kendine has bir tüketim bağlamı oluşturan kolonya üzerinden inceleme şekillendirilmiştir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, kolonyanın üretimden tüketime geçiş sürecinde yaşadığı anlam dönüşümlerini analiz ederek söz konusu süreçte kültürün ve belleğin etkileşimini gözler önüne sermektir. Bu amaç doğrultusunda kolonyanın sosyo-kültürel bağlamda nasıl bir rol oynadığı ve bu rolün otobiyografik koku belleğinin üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışmanın verileri Ekşi Sözlük adlı popüler sosyal medya platformundaki kolonya ile ilgili yorumlardan elde edilmiştir. Yorumların analiz kısmına geçmeden önce, kültür değişmeleri bakış açısıyla kolonyanın ortaya çıkması ve yayılmasının üzerinde durulmuştur. Ardından ürünün kültürel ve sosyal pratiklerde nasıl yer edindiği incelenmiştir. Daha sonrasında ise kolonyanın bir hatırlama figürü olarak bireylerin koku belleğinde nasıl yer edindiğine yönelik incelemeye geçilmiştir. Yapılan incelemelerle kolonyanın misafirperverlik, temizlik, hijyen, nostalji gibi anlamlarla fiziksel bir ürün olmanın ötesinde; geçmişe dair çağrışımlar uyandıran ve duygusal bağlar kurulan bir ürün hâline geldiği anlaşılmaktadır.

Çalışmada, kültür endüstrisi bağlamında geleneksel şifalı içeceklerin ekonomik olarak “değer”lendirilmesinin kültürel mirası korumanın yanında halk sağlığına yapacağı katkının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Araştırmada literatür taraması ve veri analizi yöntemleri kullanılmıştır. Kültür endüstrisi eski olanla tanıdık olanı yeni bir nitelikte birleştirir. Bu birleşme çağdaş olanakların yanı sıra ekonomik ve yönetsel yoğunlaşmayla gerçekleştirilir ve egemen anlayışın bir uğrağı olarak önem taşır ayrıca kültürel mirasın yaşatılması noktasında işlevseldir. Günümüzde kültürel yaratım, aktarım ve tüketim farklılaşmıştır. Toplumların elektronik, sanal ve dijital kültür bağlamlarına hızlı geçişi kültürel mirasın yaşatılması ve aktarılması noktasında yeni ve yaratıcı çözümler üretilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Bu durum kültürel mirasın kültür endüstrisinde etkin bir şekilde yer almasını gerekli kılar. Geçiş dönemleri ritüellerinden bayram, tören ve kutlamalara kadar geleneğin pek çok noktasında karşımıza çıkan şifalı içecekler kültürel bellek ve imge merkezli kent markalarının oluşturulmasında öne çıkarıldığında kültür turizmi açısından da olumlu sonuçlar elde edilebilir ve doğrudan halk sağlığına katkı sağlayabilir. Türk kültüründe geçmişten günümüze şifalı olarak bilinen içecekler, toplumsal hafızanın ve geleneksel tıp anlayışının önemli bir parçasıdır. Şifalı içecekleri geleneksel çizgisinde yaşatabilmenin yollarından biri ona ekonomik bir kimlik kazandırmaktır. Geleneksel bilgi ve üretim biçimlerinin modern tüketim alışkanlıklarına adapte edilmesi, yerel kimliğin sürdürülmesine katkı sağlarken kültürel unsurları ticari bir ürüne dönüştürür. Şifalı içeceklerin kültür endüstrisinde yer alması sadece ekonomik bir değer yaratmayıp aynı zamanda geleneksel kimliğin modern dünyada sürdürülebilirliği açısından önemli bir araç haline gelmesini sağlayacaktır. Böylece maddi kültür miraslarımızdan birinin yaşatılmasının yanında ülke ekonomisi açısından kazanç elde edilmesi ve halk sağlığına katkıda bulunması mümkün olacaktır.

Yürütülen araştırmanın temel amacı, çoğunlukla Bayanay/Ehekeen kültü merkezinde ele alınan Saxa (Yakut) Türklerinin avcılık ritüellerini, kut inancı bağlamında değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda ilk olarak, literatür taraması yolu ile ulaşılan verilerden hareketle kut kavramı açıklanmış, insan kutunun üç ögesi; iye kut, buor kut, salgın kut ile sür hakkında bilgi verilmiştir. Ardından defin merasimlerinde icra edilen uygulamalar mercek altına alınarak kutun ölüm sonrası akıbeti sorgulanmıştır. Son olarak ise Bayanay/Ehekeen kültü üzerine kısaca durularak; ayı, geyik, tilki, vaşak, samur, kutup porsuğu, ermin gibi yaban hayvanlarına yönelik avcılık ile ilgili inanç ve uygulamaların, defin merasimlerinde yer alan inanç ve uygulamalar ile benzer işlevlere sahip olup olmadığına bakılmıştır. Araştırma yapısal-işlevselci teori merkezinde yürütülmüştür. Araştırmanın ana malzemesini günümüzde daha az gözlemlenen ritüeller oluşturduğu için erken dönem araştırmacıların kaydetmiş olduğu bilgiler birincil veri kaynağı olarak kullanılmıştır. İnceleme sonucunda defin merasimlerinde yer alan inanç ve uygulamalar ile, avcılık ile ilgili inanç ve uygulamaların aynı işlevlere sahip olduğu tespit edilmiştir: Kut, canlı varoluşunun kaynağıdır. Esas kut ögesini teşkil eden iye kut, evrenin üst katmanından teşekküllüdür. Ölüm sonrası buraya geri döner ve daha sonra yeniden bedenlenir ya da yeryüzünde kalarak üör adı verilen kötücül bir ruha dönüşür. Ana avcılık yasakları da buna uygun olarak avlanan hayvanların kutlarının göğe ulaşmasını hedefler. Araştırmacılar, daha arkaik olan ölen ve yeniden doğan hayvan inancının Bayanay/Ehekeen kültü içerisine yerleştiğini belirtmekle birlikte, avcılık ritüellerini kut inancından bağımsız olarak ele almışlardır. Yeniden doğuş, kut inancının sadece bir yönüdür; Saxa Türklerinin avcılık ritüelleri, yeniden doğuş kadar kut inancının diğer yönü olan üör korkusunu da içermektedir.

Kültür, insan–doğa etkileşimi içinde şekillenen dinamik bir yapıdır ve bu yapı içinde üretilen maddi-manevi unsurlar geleneksel ekolojik bilgiye dayanmaktadır. Bu bilginin ürünü olan coğrafi işaretli ürünler geçmişten günümüze farklı yollarla üretilip tüketiciye sunulmuştur. 21. yüzyılda dijitalleşmenin etkisiyle bu ürünlerin üretim, tanıtım, satış ve aktarım süreçleri geleneksel bağlamdan dijital bağlama taşınmıştır. Bu çalışma coğrafi işaretli ürünler örnekleminde, geleneksel ekolojik bilgi ve ürünlerin dijital bağlamda nasıl yeniden paylaşıldığını, deneyimlendiğini ve yorumlandığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Geleneksel ürünlerin sunulduğu e-ticaret siteleri ve sosyal medya hesapları belirlenmiş, nitel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, dijital kültürün geleneksel ekolojik bilginin tanıtıldığı, dolaşıma girdiği ve sürdürüldüğü bir bağlam olduğu görülür. GEB, dijital ortamda yeniden üretilerek hem bilginin hem ürünlerin hem de bu kültürü taşıyan aktörlerin görünürlüğünü ve sürdürülebilirliğini artırmaktadır. Böylece geleneksel bilgi ve ürünler dijital bağlamda yeniden keşfedilmekte, deneyimlenmekte ve yeni anlamlar kazanmaktadır.

Toplumların belleğinde ve kimlik inşasında mühim bir rol oynayan inanç mekânlarından biri türbelerdir. İslamiyet öncesinde dağ ve mağara gibi yüksekçe yerlere konuşlanan tapınaklar, kurganlar, mezarlar; İslamiyet’in kabulünden sonra türbelere dönüşerek yaşamaya devam etmiştir. Türk kültüründe büyük bir öneme sahip olan türbeler, mezarı bulunan kişiye dair menkıbelerin, efsanelerin varlığıyla, kişinin kerametleri ve etrafında oluşan tabular ile Türk folklorunda yer almıştır. Kutsal olduğuna inanılan kişinin türbesi çeşitli zamanlarda ziyaret edilerek birtakım dini ritüeller icra edilip tanrıya dilekler sunulur. Uygulanan ritüel pratikleri yöresel olarak değişiklik gösterse de Türk folklorunda türbeler, ataya duyulan saygının somutlaştığı mekânlardır. Bu bağlamda Sivas Yukarı Tekke’de bulunan Abdulvahab Gazi Türbesinin yüksek bir yere konumlanmasının gerekçeleri, atalar kültü ve dağ kültünün türbe yapısı ile ilişkisi, insan hayatının geçiş dönemlerinde türbe ziyaretinin önemi, Abdulvahab Gazi Türbesi ekseninde incelenmiştir. Konu olarak bu mekânın seçilme gerekçesi Abdulvahab Gazi ve türbesine dair folklor literatüründe kapsamlı bir çalışma bulunmamasıdır. Gözlem ve yönlendirilmiş mülâkat yöntemleri kullanılarak oluşturulan bu çalışmada; Sivas Abdulvahab Gazi Türbesinin, Sivas folkloru için zengin bir kültürel miras anlamı taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.