Research article | Open Access
Culture Academy 2026, Vol. 6(1) 72-91
Erken Cumhuriyet Dönemi Beden Terbiyesi ve Kültür Politikaları Etkisinde Kurumsallaşan Türk Halk Oyunları
pp. 72 - 91
Publish Date: June 30, 2026 | Single/Total View: 0/0 | Single/Total Download: 0/0
Abstract
Türk kültüründeki kutsal merasimlerle birlikte toplum hafızasında anlam kategorisine yükselen halk oyunları uygulamaları, özellikle Türk mitolojisi içinde ölmüş büyüklere, önemli şahsiyetlere, kanaat önderlerine, yüksek mertebedeki karakterlere saygıyı barındıran atalar kültü sayesinde, yeni toplumsal düzende kendine yer bulmuştur. Türkiye Cumhuriyeti’nin modern zamanlarında Türk Halk Oyunları kavramına evirilmesinde ve kurumsallaşmasında en büyük itici gücün arkasında yine atalar kültü bağlamında yeni ulus-devletin kurucusu ve Atası vardır. Geç Osmanlı döneminde ordu içindeki batı Anadolu’dan gelen askerlerle organize edilmiş zeybek icrasıyla resmî törenlerin hizmetine sunulmaya başlayan halk oyunları, erken Cumhuriyet döneminde farklı bir idealle resmî törenlerde görünür olmuştur. Kadınlı-erkekli kamusal alanlarda dans etmek Cumhuriyet döneminde Batılılaşmanın sembolü kabul edilmiş, halk oyunları bu idealleri destekleyecek faydalı bir alan olarak kullanılmaya başlamıştır. Batılı popüler dansların teşvik edilmesine ek olarak zeybek formuyla başlayan stilize edilen biçimler, diğer halk oyunları formlarına da uygulanmış, resmî ideolojinin ortaya çıkardığı taşra teşkilatlarındaki eğitim ve kültür temsilcilikleriyle birlikte halk oyunlarının kurumsallaşma süreci başlamıştır. Sermaye gruplarının, Turizm ve Milli Eğitim bakanlıkların düzenlediği yarışmacı faaliyetleri takip eden yetmişli yıllarda ise artık alanın uzmanlarının devlet tarafından istihdam edildiği kurumlar da ortaya çıkmıştır. Bu çalışma Cumhuriyet dönemi beden terbiyesi, eğitim ve kültür politikalarıyla birlikte ritüel merasimlerden koparılıp, resmi organizasyonlarla sahnelenmeye başlanan halk oyunları için önemli tarihsel dönüm noktalarına odaklanmıştır. Yerelden başlayıp ulusal sahnelere uzanan süreçte, geçirdiği değişimin arkasındaki düşünce dünyası ve etki alanı, ortaya çıkan tarihi kurumlarla birlikte değerlendirilmiştir.
Keywords: Tük halk oyunları, oyun, dans, kültür, beden.
APA 7th edition
Sonmez, M. (2026). Erken Cumhuriyet Dönemi Beden Terbiyesi ve Kültür Politikaları Etkisinde Kurumsallaşan Türk Halk Oyunları. Culture Academy, 6(1), 72-91.
Harvard
Sonmez, M. (2026). Erken Cumhuriyet Dönemi Beden Terbiyesi ve Kültür Politikaları Etkisinde Kurumsallaşan Türk Halk Oyunları. Culture Academy, 6(1), pp. 72-91.
Chicago 16th edition
Sonmez, Murat (2026). "Erken Cumhuriyet Dönemi Beden Terbiyesi ve Kültür Politikaları Etkisinde Kurumsallaşan Türk Halk Oyunları". Culture Academy 6 (1):72-91.
Akçura, G. (2022). Yıldızların Altında: Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Eğlence Kültürü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Akın, Y. (2018). Gürbüz ve Yavuz Evlatlar, Erken Cumhuriyet'te Beden Terbiyesi ve Spor. İstanbul: İletişim Yayınları.
Altınay, R. F. (2008). Yurdumuzun Nağmeleri. İzmir: Meta Basım.
And, M. (2019). Dionisos ve Anadolu Köylüsü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Çapan, M. Ş. (2002). Selim Sırrı Tarcan’ın Zeybek Oyunu Derleme Çalışmaları, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8. https://izlik.org/JA63TX82FD
Douglas, M. (2016). Kurumlar Nasıl Düşünür? (M. Özcaner, Çev.) İstanbul: İthaki Yayınları.
Jung, C. G. (2015). Feminen, Dişilliğin Farklı Yüzleri. (T. V. Soylu, Çev.) İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
Karademir, A. (2015). Halk Oyunları Bayramları. (A. Aydemir, Dü.) Prusa, Yerel Süreli Yayın, 1(3) Nisan-Mayıs-Haziran, 26-32.
Kendirci, M. (2022). Eğlencesiz Eğlence, Erken Cumhuriyet Türkiye'sinde Eğlence ve Siyasal İktidar. İstanbul: İletişim Yayınları.
Kurt, B. (2012). Türkiye'de Halk Danslarını Sahneleme Politikaları: Söylem ve Estetik Yaklaşımlar. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı.
Özbilgin, M. Ö. (2011). Cumhuriyet Döneminin İlk Yıllarında Geleneksel Zeybek Oyunlarının Sahnelenmesi Hakkında Halil Oğultürk’le Yapılan Görüşme. Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi, 35-47.
Öztürkmen, A. (2011). "Türk Usulü" Modern Dans: Cumhuriyetin İlk Yıllarında Osmanlı Dansının Dönüşümü. Ş. S. Aksan, & G. Ertem (Dü) içinde, Yirminci Yüzyılda Dans Sanatı Kuram ve Pratik. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Öztürkmen, A. (2015). Türkiye'de Folklor ve Milliyetçilik. İstanbul: İletişim Yayınları.
Öztürkmen, A. (2016). Rakstan Oyuna, Türkiye’de Dansın Modern Halleri. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Sennet, R. (2018). Ten ve Taş, Batı Uygarlığında Beden ve Şehir. (T. Birkan, Çev.) İstanbul: Metis Yayınları.
Sertel, M. Z. (1998). “Avrupa Raks Mı? Milli Raks Mı?”, Folklora Doğru, 63, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
Sönmez, M. (2023). Beden ve Hareket Antropolojisi Bağlamında Anadolu Halk Danalarının İncelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Sönmez, M. (2025). Yerel Temsillerden Ulusal Sahnelere “Türk Halk Oyunları ve Kurumsallaşma Süreci, Internatıonal Beykoz Scıentıfıc Research, Congress Proceedings Book, İstanbul: May 16-17,2026. https://www.isarcacademy.com/_files/ugd/6dc816_b0770b2bc8124b3693ec0aeefcf9d2e2.pdf
Şinoforoğlu, O. T. (2015). Selim Sırrı Tarcan ve İsveç Jimnsatiği, Beden Eğitiminde İsveç Modelinin II. Meşrutiyet Dönemi Türk Eğitim Sistemine Entegrasyonu. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Ünlü, A. (2006). Türk Tiyatrosunun Antropolojisi. Ankara: Aşina Kitaplar.
Ünlü, A. (2009). Merkeze Dönmek, Türk Tiyatrosunda Zaman/Mekân Algısı. İstanbul: TEM Yapım Yay. Ltd.
Yılmaz, K. C; Elyağutlu, D. C. (2022). Türkiye’de Kültür Politikaları Ekseninde Türk Halk Oyunları Uygulama ve Yayma Pratikleri Üzerinde Bir Değerlendirme, Avrasya Bilimler Akademisi Avrasya Çalışmaları Dergisi, Sayı: 15, ss: 42-51.
