Research article | Open Access
Culture Academy 2025, Vol. 5(2) 207-228
İnanç, Mekân ve Folklor: Abdulvahab Gazi Türbesinin Somut Olmayan Kültürel Miras Niteliği
pp. 207 - 228
Publish Date: December 30, 2025 | Single/Total View: 0/0 | Single/Total Download: 0/0
Abstract
Toplumların belleğinde ve kimlik inşasında mühim bir rol oynayan inanç mekânlarından biri türbelerdir. İslamiyet öncesinde dağ ve mağara gibi yüksekçe yerlere konuşlanan tapınaklar, kurganlar, mezarlar; İslamiyet’in kabulünden sonra türbelere dönüşerek yaşamaya devam etmiştir. Türk kültüründe büyük bir öneme sahip olan türbeler, mezarı bulunan kişiye dair menkıbelerin, efsanelerin varlığıyla, kişinin kerametleri ve etrafında oluşan tabular ile Türk folklorunda yer almıştır. Kutsal olduğuna inanılan kişinin türbesi çeşitli zamanlarda ziyaret edilerek birtakım dini ritüeller icra edilip tanrıya dilekler sunulur. Uygulanan ritüel pratikleri yöresel olarak değişiklik gösterse de Türk folklorunda türbeler, ataya duyulan saygının somutlaştığı mekânlardır. Bu bağlamda Sivas Yukarı Tekke’de bulunan Abdulvahab Gazi Türbesinin yüksek bir yere konumlanmasının gerekçeleri, atalar kültü ve dağ kültünün türbe yapısı ile ilişkisi, insan hayatının geçiş dönemlerinde türbe ziyaretinin önemi, Abdulvahab Gazi Türbesi ekseninde incelenmiştir. Konu olarak bu mekânın seçilme gerekçesi Abdulvahab Gazi ve türbesine dair folklor literatüründe kapsamlı bir çalışma bulunmamasıdır. Gözlem ve yönlendirilmiş mülâkat yöntemleri kullanılarak oluşturulan bu çalışmada; Sivas Abdulvahab Gazi Türbesinin, Sivas folkloru için zengin bir kültürel miras anlamı taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords: Türbe, İnanç Mekânı, Sivas, Abdulvahab Gazi Türbesi, Atalar Kültü.
APA 7th edition
Koca, S. (2025). İnanç, Mekân ve Folklor: Abdulvahab Gazi Türbesinin Somut Olmayan Kültürel Miras Niteliği. Culture Academy, 5(2), 207-228.
Harvard
Koca, S. (2025). İnanç, Mekân ve Folklor: Abdulvahab Gazi Türbesinin Somut Olmayan Kültürel Miras Niteliği. Culture Academy, 5(2), pp. 207-228.
Chicago 16th edition
Koca, Sedanur (2025). "İnanç, Mekân ve Folklor: Abdulvahab Gazi Türbesinin Somut Olmayan Kültürel Miras Niteliği". Culture Academy 5 (2):207-228.
Yazılı Kaynaklar
Ahmed Hamdî. Abdulvahab Gazi Menâkıbı 90b-91a. (Süleymaniye Kütüphanesi, H. Şemsi- F. Güneren Bölümü no 38’de kayıtlı).
Altın, Kübra Yıldız (2020). Türk Kültüründe Atalar Kültü. Ankara: Gazi Kitabevi.
Aşkun, Vehbi Cem (1941). Sivas Folkloru. Sivas: Sivas İl Kültür Turizm Müdürlüğü Yayınları.
Bayat, Fuzuli (2007). Türk Mitolojik Sistemi 2. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Boratav, Pertev Naili (2016). 100 Soruda Türk Folkloru. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
Boratav, Pertev Naili (1979). “Battal”. İslam Ansiklopedisi. c.2, ss. 344-351. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
Bostancı, Mehdi. Sivas Evliyalarından Abdulvehhab Gazi (R.R.). Sivas.
Çaycı, Ahmet (2021). Kutsal ve Sanat. Konya: Çizgi Kitabevi.
Çelik, Adil (2020). Kırgız Türklerinin Arkaik Destanları ve Mitoloji. Çanakkale: Paradigma Akademi.
Çelik, Adil (2022). Türk Folklorunda Levirat. Çanakkale: Paradigma Akademi.
Demir, Necati (2004). Dânişmendnâme. Ankara: Akçağ Yayınları.
Demren, Özlem (2021). Düğün Dernek: Sivas’ta Evlenme Gelenekleri. İstanbul: Kriter Yayınevi.
Evliya Çelebi (2017). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Gennep, Arnold Van (2022). Geçiş Ritleri. İstanbul: Nora Kitap.
Günay, Ünver ve Güngör, Harun (2003). Başlangıçta Günümüze Türkülerin Dinî Tarihi. İstanbul: Rağbet Yayınları.
Hassan, Ümit (2000). Eski Türk Toplumu Üzerine İncelemeler. İstanbul: Alan Yayınları.
Hüseyin Hüsameddin (2020). Amasya Tarihi. Amasya: Amasya Belediyesi.
İnan, Abdulkadir (2000). Tarihte ve Bugün Şamanizm Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Koç, Pınar ve Tuztaşı, Uğur (2016). Mekânsal Süreklilik ve Bağlamsal Tutarlılığın Pattern Language Aracılığıyla Okunabilirliği: Bir Örneklem. CÜ Sosyal Bilimler Dergisi. 4081), 293-323.
Köksal, Hasan (2007). Battal Gazi Destanı. Ankara: Akçağ Yayınları.
Köprülü, Mehmet Fuat (1980). Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Numan Sabit, Numan Efendi Mecmuası. (Sivas Ziyabey Kütüphanesi).
Ocak, Ahmet Yaşar (2016). Kültür Kaynağı Tarihi Olarak Evliyâ Menâkıbnâmeleri XV XVII Yüzyıllar. Ankara: Timaş Tarih.
Ocak, Ahmet Yaşar (1983). Alevî ve Bektaşî İnançlarının İslâm Öncesi Temelleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
Oğuz, Mehmet Öcal, (2009). Somut Olmayan Kültürel Miras Nedir? . Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
Ögel, Bahaeddin (1995). Türk Mitolojisi, cI. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Ögel, Bahaeddin (1995). Türk Mitolojisi, cII. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Örnek, Sedat Veyis (1971). Anadolu Folklorunda Ölüm. Ankara: AÜ DTCF Yayınları.
Roux, Jean Paul (1999). Altay Türklerinde Ölüm. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Şemseddin Sivasî (1703-1704). Abdulvahab Gazi Menâkıbı 145b-147a. (Süleymaniye Kütüphanesi, Hüseyin Şemsi Güneren bölümünde bulunan 2 nolu mecmua içerisinde yer almaktadır).
Tunç, Emrah (2021). Sivas’ta Sünnet Merasimleri ve Kirvelik Kurumu. Çanakkale: Paradigma Akademi.
Tylor, Edward Burnett (1920). Primitive Culture I. London: John Murray.
Uzunçarşılı, İsmail Hakkı ve Edgüer, Rıdvan Nafiz (1928). Sivas Şehri. Ankara: Maarif Vekaleti.
Yasak, İbrahim (2010). Sivas Yatırları ve Abdulvehhab Gazi Hazretleri. Sivas.
Sözlü Kaynaklar
KK-1: Halil Aktaş, 1977 doğumlu, ortaöğretim, cami imamı, Sivas. (Görüşme: 16.04.2024).
KK-2: Mevlüde Sümer, 1960 doğumlu, ilköğretim, çalışmıyor, İzmir. (Görüşme: 16.04.2024).
KK-3: Güldane Akça, 1961 doğumlu, ilköğretim, çalışmıyor, Almanya. (Görüşme: 16.04.2024).
KK-4: Asime Akça, 1964 doğumlu, ortaöğretim, çalışmıyor, Almanya. (Görüşme: 16.04.2024).
KK-5: Aytaç Akça, 1981 doğumlu, lisans, özel sektör, Almanya. (Görüşme: 16.04.2024).
KK-6: İsminin paylaşılmasını istemeyen kaynak kişi, 1985 doğumlu, ortaöğretim, özel sektör, Sivas. (Görüşme: 16.04.2024).
